فرضیه های تحقیق
مشتری مداری با نوآوری در آژانس های گردشگری استان گیلان ارتباط دارد.
مشتری مداری با عملکرد آژانس های گردشگری استان گیلان ارتباط دارد.
بازارگرایی با نوآوری در آژانس های گردشگری استان گیلان ارتباط دارد.
بازارگرایی با عملکرد آژانس های گردشگری استان گیلان ارتباط دارد.
نوآوری با عملکرد آژانس های گردشگری استان گیلان ارتباط دارد.
تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای تحقیق
۱-۷-۱) تعریف مفهومی
مشتری مداری: ترویج اطلاعات مربوط به مشتریان در سراسر سازمان، تدوین برخی استراتژیها و تاکتیکهای خاص جهت برآورده ساختن نیازهای بازار به شکل عملی و از سوی کلیه قسمتهای سازمان و وجود حس تعهد نسبت به برنامه های مربوطه در سراسر سازمان (معینی، ۱۳۸۵).
بازارگرایی: ایجاد هوشمندی در بازار و پاسخگویی به این هوشمندی بازار. بازارگرایی در حقیقت نتیجه گرایش شرکت به مشتری، رقبا و هماهنگی بخش های آن می باشد (سالار و همکاران، ۱۳۹۱).
نوآوری: در تعریف نوآوری بایدگفت که نوآوری به عنوان یک ایده، محصول یا فرایند معرفی شود که برای شرکت، جدید می باشد و اشاره به گرایش شرکت به توسعۀ عناصر جدید یا ترکیب جدیدی از عناصر موجوداز تولیدات، تکنولوژی ها یا شیوه های مدیریتی دارد (Chen et al., 2010).

عملکرد: موفقیت استراتژی های هر شرکت در عملکرد آن منعکس می گردد. عملکرد بازارشرکت میزان موفقیت یک شرکت در خلق ارزش برای قسمت های مختلف بازار است. در نهایت عملکرد شرکت بر اساس دستیابی به اهداف کسب و کار از طریق واحدهای مختلف شرکت تعیین می شود (دفت، ۱۳۸۷).
۱-۷-۲) تعریف عملیاتی
مشتری مداری: منظور از مشتری مداری در این مطالعه میانگین نمرات کسب شده از پاسخ به سوالات (مشتریان تا چه اندازه، شما را صادق و صمیمی می دانند، مشتریان تا چه اندازه، شما را قابل اعتماد می دانند، به چه میزان مشتریان شما، با وجود آژانس های گردشگری دیگر، آژانس شما را انتخاب می‌کنند، مشتریان تا چه اندازه، باور دارند که شما به رسیدگی و توجه به آنها علاقمند هستید، به چه میزان شکایت مشتریان را به شیوهای رضایت بخش بررسی می‌کنید، به چه اندازه از حل مسائل مربوط به مشتری لذت می برید، به چه اندازه به معامله با مشتریان خود علاقمند هستید و به چه اندازه شما به عنوان یک منبع خوب اطلاعات برای مشتریان در حوزه خدماتی که ارائه می دهید، شناخته می شوید) پرسشنامه پژوهش می باشد که برگرفته از مطالعات نایت و کیم سال ۲۰۰۷ است.
بازارگرایی: منظور از بازارگرایی در این مطالعه میانگین نمرات کسب شده از پاسخ به سوالات (برای توسعه خدمات جدید در این واحد کسب و کار از چه اندازاه از اصل بخش بندی بازار استفاده شده است، آیا تلاشهای توسعه خدمات را بررسی می کنید برای اینکه از همراستا بودن تلاشها با خواسته های مشتریان مطمئن شوید، آیا به صورت دوره ای جلساتی برای پاسخگویی به تغییرات اتفاق افتاده در محیط کسب و کارتان برگزار می شود، اگر یک رقیب اصلی حرکتی عظیم به سمت مشتریان شما آغاز نماید، تا چه اندازه پاسخ و عکس العمل نشان می دهید، تا چه اندازه به تغییرات مهم در ساختار قیمت های رقبایتان پاسخ خواهید داد و زمانی که ما دریابید مشتریان خواهان این هستند که اصلاحاتی در خدمات اعمال شود، آیا برای تلاش مرتبط در این زمینه مشغول می شوید) پرسشنامه پژوهش می باشد که برگرفته از مطالعات ورهیز و هارکر سال ۲۰۰۰ است.
نوآوری: منظور از نوآوری در این مطالعه میانگین نمرات کسب شده از پاسخ به سوالات (در این آژانس به چه میزان از فن آوری های جدید برای حل مسایل مشتریان استفاده می شود، در این آژانس به چه میزان از ایجاد و بکارگیری ایده های نو در ارائه خدمات پشتیبانی می شود، در این آژانس نوآوری هایی که انتخاب می شوند به چه میزان خدمت رسانی کنونی به مشتریان را تقویت می کنند، در این آژانس نوآوری هایی که انتخاب می شوند به چه اندازه خدمت رسانی کنونی کارکنان را بطور کامل تغییر می دهند، هنگامی که روش های جدیدی برای خدمت رسانی به مشتریان پدید می آید، روش های مذکور با چه سرعتی در این آژانس به کار گرفته می شوند و در این آژانس نوآوری هایی که انتخاب می شوند تا چه اندازه رقابت پذیری آژانس با سایر آژانس های گردشگری تقویت می کنند) پرسشنامه پژوهش می باشد که برگرفته از مطالعات اوکاس و ساک ۲۰۱۳ است.
عملکرد: منظور از عملکرد در این مطالعه میانگین نمرات کسب شده از پاسخ به سوالات (در یک سال گذشته، در مقایسه با سایر رقبا تعداد مشتریان آژانس چه میزان افزایش یافته است، در یک سال گذشته، در مقایسه با سایر رقبا مقدار فروش آژانس چه میزان افزایش یافته است و در یک سال گذشته، در مقایسه با سایر رقبا سودآوری آژانس چه اندازه افزایش یافته است) پرسشنامه پژوهش می باشد که برگرفته از مطالعات آلتانتاش و همکاران ۲۰۱۳ است.
قلمرو موضوعی، زمانی و مکانی تحقیق
گستره این تحقیق در سه قلمرو موضوعی ، زمانی و مکانی قرار می گیرد که عبارتند از:
قلمرو موضوعی – قلمرو موضوعی این تحقیق مدیریت بازرگانی می باشد که در این زمینه به بررسی سازه هایی چون مشتری مداری، بازارگرایی، نوآوری و عملکرد آژانس های گردشگری استان گیلان پرداخته می شود.
قلمرو زمانی – مطالعه در مورد تحقیق و جمع آوری داده ها و اطلاعات تحقیق در پاییز و زمستان ۱۳۹۳ صورت گرفته است .
قلمرو مکانی – قلمرو مکانی این تحقیق نیز آژانس های گردشگری استان گیلان می باشد.
فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق
بخش اول
عملکرد سازمان
۲-۱-۱) مقدمه
امروزه شرکت ها برای بهبود عملکرد و مقابله با رقبا، باید دارای مزایای رقابتی باشند تا بتوانند در شرایط پیچیده و متحول عملکردی برتر داشته و خود را در بازارها حفظ نمایند (سینایی و همکاران، ۱۳۹۰). سازمان های امروزی، واحدهای ایستا نیستند. علاوه بر این، اولویت ها نیز در حال تغییر است و سازمان ها بایستی خود را با دو متغیر موثر بر آنها، یعنی تغییرات فناوری و رقابت جهانی هماهنگ سازند و لذا باید از وضعیت پیش آگاهی داشته باشند تا بتوانند در مقابل تغییرات سریع و بی وقفه از خود واکنش مناسب نشان دهند. لازمه ی این کار نیز آگاهی از شرایط موجود و پیش بینی وضعیت آینده است. برای دستیابی به این هدف، لاجرم سازمان ها باید برای خود راهبرد از پیش تعیین شده ای داشته باشند که دورنمای اهداف سازمانی در آن مشخص باشد. در واقع سازمان ها نیاز به سیستم های مدرن و جامع سنجش عملکردی دارند که با درنظر گرفتن راهبرد مناسب سازمان، با دیدی جامع نگر آن را مورد ارزیابی قرار دهند (رستم پور و همکاران، ۱۳۸۹).
مسیر توسعه و تکامل سازمان ها با تکامل خواسته ها، نیازها، علایق و آمال بشر همراه است. اگرچه سازمان ها در طول زمان ایفا کننده ی نقش ها و ماموریت های مختلفی بوده اند اما در دوره ی معاصر کارکرد آنها بسیار گسترده شده و انتظاراتی که از ایشان می رود به طور مداوم در حال ازدیاد است. توفیق در پاسخگویی به این انتظارات نیازمند ایجاد ارتباطی تنگاتنگ، مستمر و موثر بین فرآیندهای سازمانی و انتظارات ذکر شده می باشد. همچنین در دنیای رقابتی امروز سازمان ها در هر محیطی که فعالیت نمایند دایما نیازمند بهبود عملکرد بوده و باید تمام تلاش خود را در جهت دستیابی به تعالی عملکرد به کارگیرند، لذا اهمیت پرداختن به عملکرد از سوی مدیریت به عنوان یک وظیفه اساسی مطرح است. سازمان ها به چند دلیل از ارکان ضروری زندگی انسان ها محسوب می شوند. آنها به جامعه خدمت می کنند، جریانی از دانش و آگاهی را ارائه می کنند که می تواند زمینه ساز توسعه ی فردی و رشد و سعادت بشر گردد. با در نظر گرفتن این اهمیت و نقش و تاثیرهای گوناگونی که سازمان ها در زندگی بشر دارند، امروزه توجه فزاینده ای به ابعاد مختلف سازمان ها از جمله فرایند، سیستم ها و به ویژه آنچه سازمان ها بدان دست می یابند (عملکرد) می شود. عملکرد را انجام دادن کاری با قصد و نیت قبلی معرفی کرده اند، عملکرد نتیجه یک عمل خاص می باشد. بهبود مستمر در عملکرد سازمان ها، نیروی عظیم هم افزایی (Synergy) ایجاد می کند که این نیروها می توانند پشتیبان برنامه ی رشد و توسعه و ایجاد فرصت های تعالی سازمانی شوند. دولت ها و سازمان ها و موسسات تلاش سازنده ای را در این مورد اعمال می کنند. بدون بررسی و کسب آگاهی از میزان پیشرفت و دستیابی به اهداف و بدن شناسایی چالش های پیش روی سازمان و کسب بازخور و اطلاع از میزان و نحوه ی اجرای سیاست های تدوین شده و شناسایی مواردی که به بهبود جدی نیاز دارند، بهبود مستمر عملکرد میسر نخواهد شد و تمامی موارد مذکور بدون اندازه گیری و ارزیابی امکان پذیر نیست. می توان گفت یکی از موضوعات اصلی در تجزیه و تحلیل های سازمانی، عملکرد است و بهبود آن نیز مستلزم اندازه گیری است و از این رو سازمانی بدون سیستم ارزیابی عملکرد قابل تصور نیست (آرمسترانگ، ۱۳۸۵).
۲-۱-۲) تشریح مفهوم عملکرد
در ضرورت و تشریح و تعریف مفهوم واژه ی عملکرد باید خاطرنشان نمود که جایگاه این واژه از آنجا حائز اهمیت است که تنها با تعریف و تشریح عملکرد است که می توان آن را ارزیابی یا مدیریت نمود. هولتون^[۶] و بیتز^[۷] خاطرنشان کرده اند که عملکرد یک ساختار چند بعدی است که ارزیابی آن بسته به انواع متفاوت است. ایشان همچنین به این موضوع که هدف ارزیابی، نتایج عملکرد است یا رفتار اشاره می نمایند. در خصوص چیستی عملکرد، نگرش های متفاوتی وجود دارد. به طوری که می توان عملکرد را فقط سابقه ی نتایج حاصله تلقی کرد. از نظر فردی، عملکرد سابقه ی موفقیت های یک فرد است. کین^[۸] معتقد بود که عملکرد چیزی است که فرد به جا می گذارد و جدای از هدف است. برنادین^[۹] و همکارانش معتقدند که عملکرد باید به عنوان نتایج کار تعریف شود.چون نتایج قوی ترین رابطه با اهداف استراتژیک سازمان، رضایت مشتری و نقش های اقتصادی دارد.فرهنگ لغات آکسفورد عملکرد را به این صورت تعریف نموده است که انجام، اجرا، تکمیل،انجام کار سفارش یا تعهد شده ، عملکرد را مشخص می نماید. این تعریف به خروجی ها یا نتایج بر می گردد و در عین حال عنوان عملکرد در مورد انجام کار نیز نتایج حاصله از آن می باشد (دفت، ۱۳۸۷).
بنابراین می توان عملکرد را به عنوان رفتار یا روشی که سازمان ها، گروه ها وافراد کار را انجام می دهند تلقی کرد. کمپ بل^[۱۰] بر این باور است که عملکرد رفتار است و باید از نتایج متمایز گردد. زیرا عوامل سیستمی می توانند نتایج را منحرف کنند. به نظر می رسد در صورتی که عملکرد به گونه ای تعریف شود که هم رفتار و هم نتایج را در برگیرد، دیدگاه جامع تری حاصل می گردد. در تعریف بروم راچ^[۱۱] این ویژگی را به وضوح می توان مشاهده نمود. وی معتقد است که عملکرد هم به معنای رفتار ها و هم به معنای نتایج است. رفتار ها از فرد اجرا کننده ناشی می شوند و عملکرد را از یک مفهوم انتزاعی به عمل تبدیل می کنند. رفتار ها فقط ابزار هایی برای نتایج نیستند، بلکه به نوعی خود نتیجه به حساب می آیند. (محصول تلاش فیزیکی و ذهنی که برای وظایف اعمال شده است) و می توان جدای از نتایج در مورد آنها قضاوت کرد. این تعریف از عملکرد منجر به این نتیجه گیری می شود که همگام مدیریت عملکرد، گروه ها و افراد، هم ورودی ها (رفتار ها) و هم خروجی ها (نتایج) باید در نظر گرفته شوند. هارتل^[۱۲] این مدل را مدل ترکیبی مدیریت عملکرد می نامد. این مدل سطوح توانایی یا شایستگی و موفقیت ها را همانند هدفگذاری و بازبینی اهداف پوشش می دهد. در واقع، عملکرد هر سازمان تعریف خاص خود را دارد. در یک سازمان دولتی ارائه ی خدمات بهتر و توسعه ی رفاه و ثروت عمومی جامعه به عنوان هدف، مطرح بوده و از جمله شاخص های عملکرد سازمان به شمار می آیند اما در شرکت ها تولیدی شاخص عملکرد، علاوه بر رضایت مشتریان سازمان و حفظ منافع جامعه، دربرگیرنده ی سود و رضایت سهامداران و کارکنان سازمان نیز می باشد (افجه و محمودزاده، ۱۳۹۰).
۲-۱-۳) ارزیابی و سنجش عملکرد
در واقع، اگر نتوان آنچه را که درباره ی آن صحبت می شود اندازه گرفت و آن را در قالب اعداد بیان نمود به نظر می رسد چیزی درباره ی آن دانسته نشده است. چون در این حالت دانش کسب شده تنها یک نوع دانش ناچیز و سطحی است. ممکن است مقدمه ای بر دانش باشد اما به مرحله ی علم ورود ننموده است. ارزیابی عملکرد به مجموعه اقدامات و اطلاعاتی اطلاق می شود که به منظور افزایش سطح استفاده بهینه از امکانات و منابع در جهت دستیابی به اهداف به شیوه ای اقتصادی توﺃم با کارآیی و اثربخشی صورت می گیرد. به طوری که ارزیابی عملکرد در بعد سازمانی معموﻷ اثربخشی فعالیت ها است . منظور از اثربخشی، میزان دستبابی به اهداف و برنامه ها با ویژگی کارآ بودن فعالیت ها و عملیات است. به طور کلی نظام ارزیابی عملکرد را می توان فرایند سنجش و اندازه گیری و مقایسه ی میزان و نحوه ی دستیابی به وضعیت مطلوب دانست (آرمسترانگ، ۱۳۸۵).
به نظر می رسد نظام ارزیابی عملکرد برای اولین بار به طور رسمی در سطح فردی و سازمانی از سال ۱۸۰۰ میلادی توسط رابرت اون^[۱۳] در اسکاتلند در صنعت نساجی مطرح گردید. به طوری که کالاهای تولید شده با بهره گرفتن از چوب هایی در رنگ های مختلف درجه بندی می شدند که این کار در واقع نوعی ارزیابی از کیفیت و یا ستاده ی سازمان بوده است. از این روش همچنین جهت شناسایی علل ایجاد تغییرات و کنترل آنها در تولید و در نهایت بهبود محصول یا ارائه ی خدمات استفاده می شد. ادوارد دمینگ^[۱۴] بر این امر تاکید دارد که کلیه ی فرایند های کسب و کار می بایست بخشی از سیستم ارزیابی همراه با چرخه ی باز خور باشند. ژاک فیتزانز^[۱۵] بر این باور است که ارزیابی هر فرایند کاری، امری ضروری است. ارزیابی می بایست هم در مورد فرآیندهای متداول انجام پذیرد و هم در مورد عملکرد های فردی، اگر صحبت از یک پروژه ی الگو سازی شود و یا تنها فرایند های مدیریت روزانه در حال انجام باشد، بدون اعداد، ﻭﺍﻗﻌﺄ این آگاهی وجود ندارد که چه کاری باید انجام شود. بدون سیستم اندازه گیری، مدیران تنها نقش سرپرست را دارند. در دیدگاه سنتی مهمترین هدف ارزیابی، قضاوت و ارزیابی عملکرد مورد نظر می باشد. در حالی که در دیدگاه مدرن، فلسفه ی ارزیابی بر رشد و توسعه و بهبود ظرفیت ارزیابی شونده متمرکز شده است (عفتی داریانی و دیگران ۱۳۸۶). اسیف^[۱۶] و همکاران تفاوت دو دیدگاه فوق را در ابعادی به شرح جدول ۲-۱) مطرح نموده اند:
جدول ۲-۱) تفاوت های دیدگاه سنتی و مدرن در خصوص سنجش عملکرد

یکی دیگر از ابزارهای جمع­آوری اطلاعات، پرسشنامه های محقق ساخته­ای بود که به منظور بررسی روایی امتحانات، به چند نفر از دبیران متخصص و با تجربه به صورت ایمیل و حضوری تحویل داده شد. علاوه بر این، از طریق مصاحبه تلفنی و پرسشنامه از دبیران مصحح اوراق امتحانی درباره وضعیت تصحیح اوراق امتحانی نظرخواهی شد.
روش اجرای تحقیق
ابتدا از دانشگاه معرفی­نامه­ای برای اداره کل آموزش و پرورش استان لرستان جهت همکاری گرفته شد که با توجه به مسائل حفاظتی اوراق نهایی، از طرف اداره مذکور به مرکز سنجش وزارت آموزش و پرورش ارجاع داده شد. سپس از طرف این مرکز به حراست مرکزی وزارت آموزش و پرورش معرفی و با اعلام بلامانع بودن این کار از طرف مرکز نامبرده، جهت موافقت نهایی به مرکز سنجش وزارت آموزش و پرورش ارجاع گردید. بعد از دریافت مجوز از سوی این مرکز با مراجعه به اداره کل آموزش و پرورش استان لرستان و مرکز سنجش آن، هماهنگی­های لازم صورت گرفت. سپس به نواحی یک و دو آموزش و پرورش شهرستان خرم­آباد معرفی گردیده که به دلیل عدم موافقت ناحیه دو، کار جمع­آوری داده ­ها پس از طی مراحل اداری در حوزه تصحیح ناحیه یک صورت گرفت. بدین­منظور اطلاعات اوراق امتحانی ۶۰۰ دانش ­آموز رشته تجربی در دروس ادبیات فارسی و زیست­شناسی خرداد ماه ۹۰ استخراج گردید. این اطلاعات در فرم­های محقق ساخته ثبت و سپس در نرم افزار spss وارد شدند.

برای آماده ­سازی داده ­ها جهت انجام تحلیل کلاسیک، میانگین نمراتی که ارزیابان مختلف به هر سوال داده بودند، محاسبه و جایگزین نمره­ی فرد در هر سوال شد. همچنین، برای آماده ­سازی داده ­ها جهت انجام تحلیل IRT، مراحل زیر صورت گرفت؛
ابتدا داده ­ها بر اساس قرارداد زیر به ۰ و ۱ تبدیل شدند.
به پاسخ صحیح سوال، ۱ و به پاسخ غلط، ۰ تعلق گرفت.
برای سوالی که بارم یا ریز بارم آن ۵/ ۰ بود، نمره­ی ۲۵/۰ و بالاتر به یک تبدیل شد.
برای سوالی که بارم یا ریز بارم آن ۷۵/۰ بود، نمره­ی ۵/۰ و بالاتر از آن به یک تبدیل شد.
برای سوالی که بارم یا ریز بارم آن ۱ بود، نمره­ی ۵/۰ و بالاتر از آن به یک تبدیل شد.
در مرحله بعد، جمع نمرات داده شده توسط مصححان به هر سوال محاسبه شد. سپس، برای اینکه داده­هایمان را به داده ­های دو ارزشی (جهت آماده سازی ورود به نرم افزار بایلوگ) تبدیل کنیم، مطابق قرارداد زیر نمره­ی هر سوال مجدداً به ۰ و ۱ کدگذاری شد.
برای داده­هایی که ۳ مصحح آن­ها را تصحیح کرده بودند؛ نمرات ۳ و ۲ به یک و نمرات ۱ و ۰ به صفر تبدیل شد. همچنین برای داده­هایی که ۲ مصحح آن ها را تصحیح کرده بودند؛ نمرات ۲ و ۱ به یک و ۰ به صفر تبدیل گردید.
روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
به منظور بررسی روایی امتحانات نهایی، این امتحانات از نظر ساختار، محتوا، توزیع طبقه ­بندی سوالات و میزان پوشش محتوای کتاب با بهره گرفتن از نظرات متخصصان موضوعی که با اصول اندازه ­گیری آشنایی داشتند و از طریق پرسشنامه ­های محقق ساخته مورد ارزیابی قرار گرفتند. این قسمت از کار در واقع یک ارزیابی کیفی محسوب می­شد. لذا جهت تحلیل اطلاعات به دست آمده از روش­های آمار توصیفی استفاده گردید.
برای بررسی سوالات از نظر ساختار، اگر حداقل ۷۰ درصد (ملاک ۷/۰) متخصصان موضوعی سوال را دارای اشکال تشخیص دهند آن سوال از نظر ساختاری نامناسب تشخیص داده می­ شود.
به منظور ارزیابی محتوایی سوالات آزمون، از روش لاشه برای تعیین ضریب روایی محتوایی استفاده شد. آماره­ی آن، نسبت روایی محتوایی (CVR) تبدیل خطی از نسبت تعداد ارزیابانی که سوال را ضروری تشخیص می­ دهند به تعداد کل ارزیابان شرکت کننده در پنل است که دامنه ی آن از ۱ تا ۱- می­باشد. شیوه­ محاسبه ی آن بدین صورت بود که ۵ نفر از متخصصان موضوعی در هر درس، هر یک از سوالات را بر روی یک مقیاس سه نقطه­ای (ضروری، مفید اما غیر ضروری و غیر ضروری) درجه­بندی کردند. سپس CVR برای هر سوال محاسبه گردید و ملاک­های ۶/۰و ارزش­های بحرانی CVR (ویلسون، پان و چامسکی، ۲۰۱۲) در نظر گرفته شد. اگر مقدار محاسبه شده بزرگتر یا مساوی ملاک تعیین شده باشد، می­توان گفت که آن سوال ضروری محسوب می­ شود و از روایی برخوردار است.
برای بررسی سوالات از نظر طبقه ­بندی شناختی، اگر بیش از ۵۰% متخصصان موضوعی در تخصیص دادن سوال به یکی از سطوح شناختی طبقه ­بندی بلوم توافق داشته باشند، آن سوال متعلق به آن سطح در
نظر گرفته می­ شود.
به منظور چگونگی توزیع سوالات در فصل­های مختلف، ملاک­های مختلفی وجود دارد که در این تحقیق برای بررسی اینکه سوالات امتحانات نهایی، تمام فصول کتاب را به طور منطقی پوشش داده­اند یا خیر، تعداد صفحات هر فصل در نظر گرفته شده است. تعداد سوالات هر فصل که از طریق فرمول زیر محاسبه شد با تعداد سوالات هر فصل که در امتحان طرح شده بود، مقایسه گردید.
= تعداد سوالات هر فصل
از آنجا که تعداد اوراق تصحیح شده توسط هر یک از مصححان برابر نبود و مصححان اوراق امتحانی متفاوتی را تصحیح کرده بودند، در صورت استفاده از طرح­های کاملا متقاطع جهت بررسی اعتبار امتحانات، خیلی از اطلاعات موجود کنار گذاشته می­شد. از این­رو، در این پژوهش از طرح­های ترکیبی استفاده گردید.
نکته­ای که باید به آن اشاره شود، این است که در تعیین اعتبار با بهره گرفتن از طرح­های GT، نمرات مصححان دوم لحاظ نگردیده است. همچنین، جهت تحلیل داده ­ها از نرم افزار EDUG 5.0 استفاده گردید.
وب و شیولسون (۱۹۸۱) بیان نمودند که اصل تقارن^[۱۶۴] کاردینت^[۱۶۵] و همکارانش منجر به تمایز میان ۴ مرحله از مطالعه اندازه ­گیری شده است که عبارتند از:
طرح مشاهده^[۱۶۶]
طرح برآورد^[۱۶۷]
۳) طرح اندازه ­گیری
۴) طرح بهینه سازی^[۱۶۸].
در GT دو نوع مطالعه وجود دارد؛ مطالعه­ تعمیم­پذیری (مطالعه­ G) و مطالعه­ تصمیم (مطالعه­ D). مطالعه­ G، سه مرحله­ اول را شامل می­ شود و مطالعه­ D، همان مرحله­ چهارم است. در این پژوهش، برآورد ضرایب اعتبار داده ­های امتحانات نهایی در قالب ۳ طرح اندازه ­گیری و مطابق با مراحل مذکور صورت گرفته است.
اولین مرحله یک مطالعه اندازه ­گیری، مشخص کردن طرح مشاهده است که شامل انتخاب رویه­ ها، سطوح
و محاسبه­ی میانگین مجذورات است. جهان مشاهدات قابل قبول در این پژوهش، شامل ۴ رویه است که عبارتند از: دانش ­آموزان(S)، سوالات (I)، مصححان ®، جنسیت دانش ­آموزان(G). رویه­ی سوال در دروس ادبیات­فارسی و زیست­شناسی به ترتیب ۶۱ و ۷۸ سطح دارد. رویه­­ی مصحح در دروس ادبیات فارسی و زیست­شناسی به ترتیب ۹ و ۷ سطح دارد. همچنین، رویه­های دانش ­آموز و جنسیت هر کدام دارای ۳۰ و ۲ سطح می­باشند. کاردینت، جانسون و پینی^[۱۶۹](۲۰۱۰) مطرح می­ کنند، محقق باید روابط میان رویه­ ها با یکدیگر را نیز مشخص کند. در مطالعه­ حاضر، ارتباط رویه­های اندازه ­گیری بدین قرار است: دانش ­آموزان درون جنسیت و جنسیت درون مصححان آشیانه کرده ­اند که با نماد S:G:R نشان داده شده است. همچنین، رویه­ی سوال متقاطع با رویه های مذکور × S:G:R Iمی­باشد.
کاردینت و همکاران (۲۰۱۰) مطرح می­ کنند، تعداد سطوح رویه­ی آشیانه شده باید برای هر سطح از رویه­ای که در آن آشیانه کرده است، برابر باشد. در این پژوهش، تعداد یکسانی از دانش آموزان (۳۰ نفر) در هر سطح از جنسیت قرار داده شده و سطوح جنسیت برای هر مصحح به طور یکسان در نظر گرفته شده است.
در ادامه، منابعی که به طور بالقوه در تغییر­پذیری نمرات دروس مورد مطالعه سهیم بوده، مشخص شد. با این کار می­توان واریانس کل را به منابع واریانس مختلفی تقسیم نمود. در این پژوهش، ۷ منبع واریانس مشخص شده است: مصححان، جنسیت(درون مصححان)، دانش آموزان(درون جنسیت)، سوالات، اثرات تعاملی مصححان – سوال، جنسیت – سوال، دانش آموزان – سوال و اثر باقیمانده.
مشخص کردن طرح برآورد، دومین مرحله یک مطالعه اندازه ­گیری است. در این مرحله، وضعیت نمونه گیری از رویه­ ها باید مشخص شود. به بیانی دیگر، این مرحله شامل تصمیم ­گیری در مورد رویه هاست که آن­ها محدود یا نامحدود و تصادفی یا ثابت در نظر گرفته شوند. همچنین در این مرحله مؤلفه­ های واریانس برآورد می­شوند. در مطالعه­ حاضر، رویه­های مصححان، دانش ­آموزان و سوالات به عنوان رویه­های تصادفی با جهان­های نامحدود در نظر گرفته شده ­اند. به عبارتی دیگر، مصححان مورد مطالعه یک نمونه تصادفی از تمام مصححان مشابه ممکن محسوب می­شوند و نیز دانش ­آموزان و سوالات. جنسیت دانش ­آموزان یک رویه­ی ثابت است.
گفتنی است، مدل اندازه ­گیری به کار رفته در این پژوهش، مدل ترکیبی است. زیرا ترکیبی از رویه­های ثابت و تصادفی در آن وجود دارد. نمودار طرح برآورد پژوهش حاضر، در صفحه­ی بعد ارائه شده که رویه ثابت جنسیت در آن با نقطه چین نشان داده شده است.
S:G:R
I
R
RI
(G:R)I
(S:G:R)I)
G:R
نمودار ۳-۱: تقسیم بندی واریانس برای طرح برآورد I(S:G:R)
در مرحله­ سوم یک مطالعه اندازه ­گیری، باید مشخص شود کدام رویه­ ها تفکیکی هستند و کدامیک ابزاری. منظور از رویه­ی تفکیکی^[۱۷۰]، رویه­ای است که هدف و تمرکز اندازه ­گیری قرار گرفته است.کاردینت و
همکاران(۲۰۱۰) مطرح می­ کنند که واریانس حاصل از این رویه مترادف با مفهوم واریانس نمره­ی واقعی در
نظریه کلاسیک آزمون است. همچنین، منابع بالقوه خطا که در هر مطالعه اندازه ­گیری وجود دارد، رویه­های ابزاری^[۱۷۱] محسوب می­شوند. کاردینت، تورنر و الل^[۱۷۲] (۱۹۷۶) مطرح کردند؛ برخلاف تمرکز سنتی روی افراد، هدف اندازه ­گیری ممکن است بسته به هدف خاص تصمیم­گیرنده تغییر کند و تفاوت­های فردی ممکن است به عنوان منبع خطا در نظر گرفته شوند. در پژوهش حاضر، رویه­های دانش ­آموزان، سوالات و مصححان هر کدام به تنهایی و در تحلیل­های جداگانه به عنوان رویه­های تفکیکی در نظر گرفته شدند. برای ادامه­ تحلیل در این مرحله، نیاز است که نوع تصمیم (نسبی یا مطلق) مشخص شود و به دنبال آن واریانس­های خطا و ضرایب تعمیم­پذیری برآورد شوند. در پژوهش حاضر، هر دو نوع ضریب تعمیم­پذیری (نسبی
و مطلق) به همراه خطای استاندارد مربوطه گزارش شده است.
مرحله­ چهارم در یک مطالعه­ اندازه ­گیری، طرح بهینه­سازی است که مطالعه­ تصمیم (مطالعه D) را
شامل می­ شود. باید در نظر داشت که افزایش یا کاهش سطوح رویه­ ها و یا تغییر ماهیت آن­ها برای دستیابی به یک طرح اندازه ­گیری مطلوب مستلزم در نظر گرفتن یک سری ملاحظات منطقی و عملی است. در این پژوهش برای هر یک از طرح­های اندازه ­گیری، مطالعه­ D با تغییر سطوح رویه­ ها - نه تغییر ماهیت آن­ها – و در قالب یک سوال انجام گرفت. همچنین در طراحی چنین مطالعه­ ای، جهان تعمیم باید تعریف شود. در این پژوهش، جهان تعمیم مربوط به رویه­های دانش ­آموزان، مصححان و سوالات نامحدود در نظر گرفته شد.
جهت محاسبه ویژگی­های روان­سنجی سوالات بر اساس CTT؛ ابتدا ضریب اعتبار کل آزمون با بهره گرفتن از فرمول آلفای کرونباخ به دست آمد. سپس اعتبار آزمون با بهره گرفتن از روش لوپ با کمک نرم افزار spss محاسبه شد، به طوریکه با حذف هر سوال میزان اعتبار آزمون مجدداً مورد بررسی قرار گرفت. در صورتی که حذف سوال میزان اعتبار را کاهش دهد، می­توان نتیجه گرفت که آن سوال مناسب بوده و نقش موثری در هماهنگی با سایر سوالات دارد و در صورتی که با حذف سوال میزان اعتبار آزمون افزایش یابد، بیانگر این است که آن سوال نامناسب بوده و تجانس کمتری با سایر سوالات دارد و بهتر است از آزمون حذف شود. سوالاتی که با حذفشان در میزان اعتبار تغییری نمی­دهند، می­توانند جهت ترغیب آزمودنی برای پاسخ­گویی به سایر سوالات مفید باشند. در مرحله­ بعد، شاخص­ های آماری سوالات (درجه دشواری و ضریب تمیز سوال) براساس داده ­های خام و کد­گذاری شده محاسبه شد. محاسبه براساس داده ­های خام با بهره گرفتن از روش نیتکو و با اکسل انجام گرفت. همچنین، محاسبه بر اساس داده ­های کدگذاری شده به این شکل بود که ابتدا داده ­های خام بر اساس قرارداد به ۰ و ۱ تبدیل شدند. سپس با بهره گرفتن از نرم افزار بایلوگ، درجه دشواری و ضریب تمیز سوالات بر اساس CTT به دست آمد.
محاسبه ویژگی­های روان­سنجی سوالات بر اساس IRT به این شرح بود؛ ابتدا مفروضات اولیه و اساسی این نظریه (تک بعدی بودن و استقلال موضعی) مورد بررسی قرار گرفتند. برای سنجش تک بعدی بودن آزمون روش­های متعددی پیشنهاد شده است که در این پژوهش، از نمودار اسکری استفاده گردید. بر این اساس نموداری برحسب تعداد عامل­ها و مقادیر ویژه مشخص می­ شود که می­توان تعداد عامل­هایی را که مقادیر ویژه آن ها بزرگتر از یک است، تعیین کرد. در این نمودار مقادیر ویژه بر اساس اهمیت، از بزرگ تا کوچک رسم می­ شود. طبق گفته­ی لرد (۱۹۸۰)، وقتی که مفروضه تک بعدی بودن برقرار است، استقلال موضعی نیز حاصل می شود از این حیث این دو مفهوم با هم معادل اند(به نقل از همبلتون و همکاران، ۱۹۹۱، ترجمه ی فلسفی نژاد، ۱۳۸۹).
بعد از اینکه نتایج نشان از برقراری مفروضات داشت، با بهره گرفتن از نرم افزار BILOGMG3 مقادیر پارامترهای سوال به همراه آزمون خی دو و سطح معناداری در مدل­های یک پارامتری و دو پارامتری برآورد گردید. لازم به ذکر است که با توجه به نامعلوم بودن پارامتر­های سوال و توانایی، جهت برآورد همزمان آن­ها از روش بیشینه­ی درست­نمایی حاشیه­ای استفاده گردیده است. در این روش با مشخص کردن یک توزیع برای پارامترهای توانایی، آن­ها را از تابع درست نمایی خارج ساخته و پارامترهای سوال برآورد می­گردند. در مرحله­ بعد با پارامترهای برآورد شده سوال به عنوان معلوم برخورد شده و توانایی آزمودنی­ها برآورد می­گردد. روش بیشینه­ی درست­نمایی حاشیه­ای یک روش از سرگیرانه است. سپس میزان برازندگی تک تک سوالات با مدل­های یک پارامتری و دو پارامتری در سطوح آلفای ۰۱/۰ و ۰۵/۰ بررسی شد. چنانچه در مدلی، سطح معناداری سوال از مقدار آلفای مورد نظر بیشتر باشد، گفته می­ شود سوال با آن مدل برازش دارد؛ در غیر این صورت نشان دهنده عدم برازش سوال با مدل است. بر اساس ملاک­های توصیف و تفسیر، مقادیر برآوردشده­ی پارامترها به تفکیک مدل تحلیل شدند. همچنین، منحنی ویژگی سوالات به تفکیک مدل­ها، منحنی ویژگی و تابع آگاهی یک سوال نمونه ترسیم و مقادیر بیشینه آگاهی و تتای ماکسیمم سوالات برآورد گردید.

دوم اینکه: چون عمدهی مجازاتهای تعزیری مثل حبس، تازیانه، جزای نقدی دارای حداقل و حداکثر میباشد و از سوی دیگر در میان مجازاتهای تعزیری، حداقل و حداکثر برخی از آنها شده مشخص است؛ مانند تازیانه که حداقل آن یک و حداکثر آن نود و نه ضربه میباشد. اما بعضی دیگر، حداکثر مشخصی ندارد مانند حبس، با این اوصاف اگر امر تعزیر به قاضی واگذار گردد، با توجه به تنوع نظرات قضات، تعیین حداقل و حداکثر مجازاتهای تعزیری از هر دادگاهی به دادگاه دیگر متفاوت خواهد بود که این امر بر خلاف عدالت و اصل تساوی همه افراد در برابر قانون میباشد.
بنابراین قانونگذار با توجه به شاخصهایی که در اختیار دارد، عقوبت هر جرم را معین میکند و محاکم قضایی با توجه به بزه ارتکابی و عقوبت آن، که گاهی بین حداقل و حداکثر در نوسان است، به مجازات مجرم حکم میکنند، بر خلاف زمان های گذشته که شارع، اختیار تعیین آن را به طور کلی به حاکم واگذار کرده بود؛ ولی اینک تعیین مجازاتهای تعزیری، مستند به مواد قانون وضعی است؛ چرا که غرض اصلی تعزیر در اسلام تادیب و بازداشتن از گناه است به همین جهت باید عقوبتها نسبت به مجرمین متفاوت باشند.

۵-۴- قاضی و اصل قانونی بودن جرایم و مجازات ها
اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها در اصل ۳۶ قانون اساسی تبلور پیدا کرده است در اصل فوق آمده است: «حکم به مجازات و اجرای آن باید تنها از طریق دادگاه صالح و به موجب قانون باشد» این اصل اولاً الزام را ایجاد میکند چون میگوید «باید» ثانیاً حصر ایجاد کرده چون گفته «تنها»، با این بیان مادام که برای عملی در قانون مجازات تعیین نشده باشد نمیتوان کسی را برای ارتکاب آن فعل مجازات کرد.
بنابر این اصل، هیچ کس مجرم و مستحق مجازات نیست مگر اینکه خلاف آن در دادگاه ثابت شود و این اثبات نیز تنها به موجب قانون و در دادگاه صالح قانونی میباشد، پس نمیتوان اینگونه نتیجه گرفت که در صورت عدم جرمانگاری و نبودن مجازات در قوانین کشور، نمیتوان کسی را مجازات کرد و حکمی را علیه را او صادر کرد و فرض بر این است که قانونگذار جرمانگاری لازم را انجام داده و همهی قوانین جزایی مورد نیاز برای برقرای نظم جامعه و اجرای احکام الهی را تد.ین کرده است.
به متابعیت از قانون اساسی، اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها، در قانون مجازات اسلامی نیز پذیرفته شده است.به موجب مادهی ۲ ق.م.ا. «هر رفتاری اعم از فعل یا ترک فعل که در قانون برای آن مجازات تعیین شده است جرم محسوب میشود»
بنابراین در مقررات جمهوری اسلامی ایران، اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها پذیرفته شده است و روح قانون اساسی و دلالت ضمنی برخی از اصول دیگر، همچنین صراحت قانون مجازات اسلامی، مجال هرگونه شک و شبههای را از میان برده است نتیجهای که از اصل قانونی بودن جرم و مجازات گرفته میشود این است که قاضی کیفری نمیتواند به تشخیص خود تعیین مجازات کند. بلکه، پس از تطبیق با قانون، مجازات متهم را بر اساس جرمانگاری و میزان مجازاتی که برای آن در قانون مقرر شده است، تعیین مینماید بنابراین اختیار قاضی در تعیین مجازات، محدود به مجازاتهایی است که قانونگذار پیشبینی کرده است، همچنین در این باره دکتر گلدوزیان میگوید: «در مورد اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها باید گفت که جرایم باید در قانون پیشبینی شده باشد نه اینکه قاضی آنها را کشف کرده یا ایجاد کند. بنابراین انجام آنچه را که قانونگذار منع نکرده، با توجه به اصل اباحه، مجاز است همچنین قاضی نباید اختیار ایجاد بزه را از طریق تفسیر موسع مقررات قانونی باز یابد؛ زیرا چنین رویهای منجر به نقض بیان قانون که بیانگر ارادهی عمومی و تنها حافظ آزادیهاست، میگردد» (حقوق جزای عمومی ایران، ۱/۶۵).
با توجه به اصل فوق چون جهت استفاده از کراوات، دوچرخه سواری دختران در خیابانها و نحوهی اصلاح موی پسران در قوانین موضوعه و مدونه مجازاتی در نظر گرفته نشده است بنابراین اعمال مذکور قانوناً جرم تلقی نمیشوند (همان، ۱/۲۱۰).
اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها وقواعد منع عقاب بلابیان و “تدرء الحدود بالشبهات ” مانع از آن است که قاضی بتواند از محدوده نظر قانونگذار فراتر رفته و دائره شمول مقررات جزایی را به مواردی که مورد نظر قانونگذار نبوده تعمیم دهد. بنابراین به نظر میرسد از نظر قانونی ارتکاب هر رفتاری هر چند مضر، خطرناک و غیر اخلاقی باشد یا از نظر شرعی گناه تلقی شود قابل مجازات نیست مگر آنکه قبلا از طرف قانون به عنوان جرم معرفی و مجازات برای آن تعیین شده باشد، اعمال تعزیر نیز، به عنوان یک مجازات منوط به پیش بینی قانون و در مورد رفتاری است که از نظر قانون جرم است پس قاضی کیفری نمیتواند با استناد به منابع معتبر اسلامی یا فتاوی فقهی، عنوان مجرمانه جعل کند و به مجازات تعزیری حکم دهد، چرا که چنین اقدامی مخالف اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها است.
فصل ششم
کارکرد تعزیر در حکومت اسلامی
۶-۱- کارکرد تعزیر در حکومت اسلامی
قبل از اینکه به بررسی کارکرد تعزیر در ایجاد امنیت و نظم عمومی در جامعه پرداخته شود لازم است در ابتدا با مفاهیم، کارآمدی و کارکرد آشنا شده و سپس کارکرد تعزیر مورد بررسی قرار گیرد.
کارآمدی دولت، از مباحث بسیار مهم در اندیشه سیاسی است و دولتها با وجود داشتن مشروعیت، اگر کارآمد نباشند، این امر موجب، بحران کارآمدی و در نهایت بحران مشروعیت میشود. از جمله بحرانهای جدی و تهدید کننده کشور، بحران کارآمدی است.
کارآمدی به عنوان یکی از عناصر مهم مشروعیت در نظام مردم سالاری، علاوه بر نسبی بودن به دلیل وجود اجزای گوناگون، تا رسیدن به شکل کامل آن نیاز به یک بررسی دقیق و توجه خاص دارد تا مبادا عدم کارآمدی یک جزء از کل این مراحل به عنوان ناکارآمدی و یا کارآمدی یک جزء به عنوان کارآمدی کامل القا شود.
توجه به این نکته میتواند به ما در ارائه یک تعریف دقیق از کارآمدی کمک نموده و نظام کارآمد و کارآمدی نظام را به شکل درستی تبیین نماید.
۶-۱-۱- کارآمد در لغت
کارآمد به معنی «کاردان، آزموده، مجرب، آنکه کارها را به خوبی انجام میدهد (معین، فرهنگ فارسی، ۳/ ۲۸۱۱؛ فرهنگ عمید، ۳/ ۱۹۱۹).
با توجه به قضاوتپذیر بودن عنوان کارآمدی، ادعای رسیدن به یک تعریف همگانی برای آن منطقی به نظر نمیرسد، بلکه در آن اختلاف نظر وجود دارد به طور کلی تعریف پدیدهی اجتماعی دشوار است و نمیتوان در تعریف آنها به توافق رسید. کارآمدی معمولا همراه با کارآیی به کار برده میشود، کارآمدی با واژگانی چون «اثربخشی» و «تقرب به هدف» مترداف است (زاهدی و الوانی، فرهنگ جامع مدیریت، ۱۱۲).
در تعریف دیگر، کارآمدی مترداف با کارآیی است که به معنی «قابلیت و توانایی رسیدن به هدفهای تعیین شده و مشخص» سنجش مقدار کارآیی، از طریق مقایسه مقدار استاندارد با هدف یا مقدار کیفیتی که عمداً به دست آمده صورت میگیرد (آقا بخشی، فرهنگ علوم سیاسی، ۴۴۶).
بنابراین کارآمدی با مفاهیمی همچون کارآیی، پاسخگویی و مشروعیت ارتباط نزدیکی دارد در حقیقت کارآمدی را میتوان بیانگر قابلیت و توانایی یک نظام اجتماعی در رسیدن به اهداف تعیین شده و حل مشکلات جامعه دانست، آن هم با وجود امکانات و موانعی که در هر جامعه با توجه به اهداف آن وجود دارد بر این اساس، کارآمدی بر پایه مقولاتی از قبیل توانایی، اهداف، امکانات، موانع و جوامع مختلف تبیین میشود. در پاسخ به این سؤال که آیا نظام سیاسی توانایی تحقق اهداف حکومت، اداره جامعه و اداره امور سیاسی، اقتصادی و فرهنگی مردم را داراست یا خیر، باید گفت هر اندازه که نظام سیاسی با توجه به توانایی و امکانات و موانع پیش روی خود به اهداف خود نایل آید، آن نظام سیاسی کارآمدتر است از سوی دیگر وحدت در تمامی ابعاد اعم از وحدت بین مردم، وحدت بین مردم و مسئولان و وحدت بین مسئولان با یکدیگر، شرط لازم و از شاخصه‌های اساسی کارآمدی است؛ آن‌گونه که عدم رعایت آن، نظام سیاسی را به‌ سمت ناکارآمدی سوق خواهد داد.
نظام سیاسی آنگاه کارآیی دارد که بتواند وظیفههایی را که بیشتر مردم یا حکومت‌شوندگان از آن متوقع هستند، انجام دهد وظیفه اصلی یک نظام سیاسی، پشتیبانی همه‌جانبه از زندگی فردی، اجتماعی، سیاسی، مادی و معنوی همه شهروندان، به‌ویژه پاسداری از آسایش و امنیت تک تک آنان در اجتماع است (قائدی، مجله راهبرد «مشروعیت و کار آمدی نظام سیاسی»، ۲۹۹ ).
مهم‌ترین ملاک داوری مردم در کارآمدی یا ناکارآمدی نظام، عملکرد آن نظام است، هر چند آن حکومت برخاسته از مبانی دینی و مذهبی باشد. قضاوت مردم بیش از آن‌که براساس مبانی نظری باشد، براساس عملکرد آنهاست و هر نظامی عملکرد درست‌تری داشته باشد، کارآمدتر به ‌نظر می‌رسد. از این رو با وجود ارتباط مستقیم بین ساختار نظام سیاسی و کارگزاران آن ساختار و از سویی با توجه به آن‌که هردو در کارآمد ‌بودن یا ناکارآمدی نظام سیاسی نقش اساسی دارند، دفاع از ساختار سیاسی که مبتنی بر یک اندیشه نظری است زمانی امکان‌پذیر است که آن نظام در مقام عمل، درستی و کارآیی و کارآمدی و اثربخشی خود را به‌ اثبات رسانیده باشد. اهمیت کارآمدی سیاسی و کارآمدی حکومت، از آن روست که سیستم سیاسی، نقش تعیین‌کننده‌ای در سایر سیستم‌های نظام اجتماعی دارد، اگر این سیستم در رسیدن به اهداف خود موفق باشد، رونق و بهبود در کل نظام اجتماعی حاصل می‌گردد.
در باب کارآمدی حکومت، نظریههای متعددی مطرح شده است که عبارتند از:
۱) نظریه توفیق: براساس این نظریه، هر سازمانی برای بررسی کارآمدی خود باید اساس محاسبه را «توفیقات نهایی» بداند از این رو بر این پایه، روش های کارآمدی تاثیری ندارد.
۲) نظریه رضایت مردم: طبق این نظریه یک حکومت را در صورتی میتوان کارآمد دانست که عناصر موثر در بقای خود را راضی کند (لاریجانی، مباحثی در مشروعیت کارآمدی، ۹۳).
در مورد کارآمدی میتوان به کارآمدی تعزیرات در زمینه های مختلف در حکومت اسلامی اشاره کرد تعزیرات در صورتی میتواند کارآمد باشد که وظایف محوله خود را به طور کامل به انجام رساند از جمله کارآمدی تعزیرات حکومتی، در زمینه مقابله با عوامل بحرانهای اقتصادی است تعزیرات در این زمینه موظف است جامعه را به سوی اقتصادی سالم سوق داده و در این راستا، موظف به کنترل قیمت کالاهاست تا از این طریق، جلوی افزایش بیرویه قیمتها را بگیرد و با کسانی که در

الف لام راء. کتابى است که آن را به سوى تو فرود آوردیم تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاریکیها به سوى روشنایى بیرون آورى : به سوى راه آن شکست ناپذیر ستوده.
این آیه دارای انواعی از بلاغت است که یکی از آنها را بر میشماریم .
ظلمات و نور دو استعاره تصریحیهای هستند برای گمراهی و هدایت و نظیر آن را قبلاً ( درجلد ؟ همین کتاب ) داشتهایم و احتیاجی به اعاده آن نیست. (الدرویش ،۲۰۰۹،ج ۴ : ۱۱۳).

ظلمات برای جهل و نور برای علم استعاره آورده شده است اگرچه می توانی بگویی ظلمات برای ضلالت و نوربرای هدایت استعاره گرفته شده استو مخفی نماند که همانا آن دو استعاره ی محققه است^[۸۲].
۳- آیه ی ۱ سوره ی ابراهیم :
درآیه شریفه دواستعاره ی تصریحبییه یا مصرّحه وجود دارد.
۱-استعاره ی « الظلمات ».
۲- استعاره ی « النور ».
اکنون به شرح استعاره اول می پردازیم:
ارکان استعاره در آیه شریفه عبارتند از:
- مستعار : لفظ « الظلمات » به معنی تاریکی ها.
- مستعارٌله : « الضلال » به معنی گمراهی.
- مستعارٌمنه : « الظلمات ».
- جامع یا وجه شبه : گمراه شدن.
شرح استعاره ی آیه به اعتبار گوناگون:
۳ – ۱۷- ۱- ۱ . به اعتبار ذکر طرفین ( مصرّحه ، مکنیّه ) :
درآیه شریفه مستعارٌله « الضلال » به مستعارٌمنه « الظلمات » یعنی تاریکی ها تشبیه شده ومستعارٌله در آیه ذکرنشده بلکه مستعارٌمنه به صراحت ذکرشده ، به همین خاطر بدان استعاره مصرحّه یا تصریحیّه گویند.
۳ – ۱۷ – ۲ – ۱ . به اعتبار واقع درماده ی طرفین ( تحقیقیّه ، تخییلیّه ) :
دراین آیه مستعارٌله « الضلال » یعنی گمراهی موضوعی خیالی و وهمی نیست بلکه امری معقول می باشد به همین بدان استعاره ی تحقیقیّه یا محقّقه گویند.
۳ – ۱۷ – ۳ – ۱ . به اعتبار لفظ مستعار ( اصلیّه ، تبعیّه ) :
لفظ مستعار در این آیه « الظلمات » اسم است پس به اعتبار اسم مشتق بودن ، بدان استعاره ی اصلییّه گویند.
۳ – ۱۷ – ۴ – ۱ . به اعتبار جامع یا وجه شبه ( عامیّه ، خاصیّه ) :
مستعارٌله « الضلال » یعنی گمراهی و مستعارٌمنه « الظلمات » یعنی تاریکی ها وجامع آن دو ( گمراه شدن) ، موضوعی است که می توان به راحتی آن را تشخیص داد و نیاز به تفکر و اندیشیدن ندارد ، به همین خاطر بدان استعاره عامیّه گویند.
۳ – ۱۷ – ۵ – ۱ . استعاره ی مصرّحه به اعتبار طرفین ( عنادیّه و وفاقیّه ) :
مستعارٌله « الضلال » یعنی گمراهی یک امر معنوی است اما مستعارٌمنه « الظلمات » یعنی تاریکی ها ، موضوعی است حسّی که با هم در یک جا جمع نمی شوند به همین خاطر بدان ، استعاره ی عنادیّه گویند.
۳ – ۱۷ – ۶ – ۱ . استعاره به اعتبار ملائمات ( مطلقه ، مرشّحه ، مجرّده ) :
« صراط العزیز الحمید » از ملائمات مستعارٌله « الضلال » یعنی گمراهی و مستعارٌ منه « الظلمات » یعنی تاریکی ها نیست به همین خاطر بدان استعاره ی مطلقه گویند.
* پس نتیجه می گیریم که در آیه ی ۱ از سوره ی ابراهیم استعاره ی مصرّحه ، محقّقه ، اصلییّه ، عامیّه ، عنادیّه و مطلقه وجود دارد.
اکنون به شرح استعاره ی دوم می پردازیم:
ارکان استعاره در آیه شریفه عبارتند از:
- مستعار : لفظ « النّور » به معنی روشنایی.
- مستعارٌله : « الهدی » به معنی هدایت.
- مستعارٌمنه : « النّور ».
- جامع یا وجه شبه : هدایت شدن.
شرح استعاره ی آیه به اعتبار گوناگون:
۳ – ۱۷- ۱- ۲ . به اعتبار ذکر طرفین ( مصرّحه ، مکنیّه ) :
درآیه شریفه مستعارٌله « الهدی » به مستعارٌمنه « النّور » یعنی روشنایی تشبیه شده ومستعارٌله در آیه ذکرنشده بلکه مستعارٌمنه به صراحت ذکرشده ، به همین خاطر بدان استعاره مصرحّه یا تصریحیّه گویند.
۳ – ۱۷ – ۲ – ۲ . به اعتبار واقع درماده ی طرفین ( تحقیقیّه ، تخییلیّه ) :
دراین آیه مستعارٌله « الهدی » یعنی هدایت موضوعی خیالی و وهمی نیست بلکه امری معقول می باشد به همین بدان استعاره ی تحقیقیّه یا محقّقه گویند.
۳ – ۱۷ – ۳ – ۲ . به اعتبار لفظ مستعار ( اصلیّه ، تبعیّه ) :
لفظ مستعار در این آیه « النّور » اسم جامد است پس به اعتبار اسم جامد بودن ، بدان استعاره ی اصلییّه گویند.
۳ – ۱۷ – ۴ – ۲ . به اعتبار جامع یا وجه شبه ( عامیّه ، خاصیّه ) :
مستعارٌله « الهدی » یعنی هدایت و مستعارٌمنه « النّور » یعنی روشنایی وجامع آن دو ( هدایت شدن) ، موضوعی است که می توان به راحتی آن را تشخیص داد و نیاز به تفکر و اندیشیدن ندارد ، به همین خاطر بدان استعاره عامیّه گویند.
۳ – ۱۷ – ۵ – ۲ . استعاره ی مصرّحه به اعتبار طرفین ( عنادیّه و وفاقیّه ) :
مستعارٌله « الهدی » یعنی هدایت یک امر معنوی است اما مستعارٌمنه « النّور » یعنی روشنایی ، موضوعی است حسّی که با هم در یک جا جمع نمی شوند به همین خاطر بدان ، استعاره ی عنادیّه گویند.
۳ – ۱۷ – ۶ – ۲ . استعاره به اعتبار ملائمات ( مطلقه ، مرشّحه ، مجرّده ) :
« صراط العزیز الحمید » از ملائمات مستعارٌله « الهدی » یعنی هدایت است به همین خاطر بدان استعاره ی مجرده گویند.
* پس نتیجه می گیریم که در آیه ی ۱ از سوره ی ابراهیم استعاره ی مصرّحه ، محقّقه ، اصلییّه ، عامیّه ، عنادیّه و مجرده وجود دارد.
۳-۱۸- سوره ابراهیم آیه ۲۲
وَقَالَ الشَّیْطَانُ لَمَّا قُضِیَ الأَمْرُ إِنَّ اللّهَ وَعَدَکُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدتُّکُمْ فَأَخْلَفْتُکُمْ وَمَا کَانَ لِیَ عَلَیْکُم مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ أَن دَعَوْتُکُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِی فَلاَ تَلُومُونِی وَلُومُواْ أَنفُسَکُم مَّا أَنَاْ بِمُصْرِخِکُمْ وَمَا أَنتُمْ بِمُصْرِخِیَّ إِنِّی کَفَرْتُ بِمَآ أَشْرَکْتُمُونِ مِن قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِینَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ
و چون کار از کار گذشت [و داورى صورت گرفت] شیطان مى‏گوید:« در حقیقت،‏خدا به شما وعده داد وعدۀ راست، و من به شما وعده دادم و با شما خلاف کردم، و مرا بر شما هیچ تسلطى نبود، جز اینکه شما را دعوت کردم و اجابتم نمودید. پس مرا ملامت نکنید و خود را ملامت کنید. من فریادرس شما نیستم و شما هم فریادرس من نیستید. من به آنچه پیش از این مرا [در کار خدا] شریک مى‏دانستید کافرم». آرى! ستمکاران عذابى پردرد خواهند داشت.

سوال ۲۹

۰٫۷۵

سوال ۳۰

۰٫۷۳

همانطور که در جدول مشاهده می‌شود بیشترین میزان بار عاملی در مدل برای متغیر تدارکات مربوط به سوال ۴ با میزان ۰٫۴۲ و کمترین میزان مربوط به سوال ۲ با میزان ۰٫۷۴ می‌باشد، برای متغیرانبار‌داری سوال ۶با میزان ۰٫۷۴ داری بیشترین مقدار بارعاملی و سوال ۹ با میزان ۰٫۴۶ کمترین تاثیر را دارد.در متغیر انتقال سوال ۱۳ با بارعاملی ۰٫۷۳ دارای بیشترین تاثیر و سوال ۱۰ با بارعاملی ۰٫۴۵ کمترین تاثیر را دارد.همچنین در متغیر پردازش سفارشات سوال ۱۶با میزان بار عاملی ۰٫۷۶ دارای بیشترین تاثیر و سوال ۱۸ با میزان بارعاملی ۰٫۵۸ کمترین تاثیر را دارد. سوال ۲۱‌ با میزان بارعاملی ۰٫۷۳ بیشترین تاثیر را در متغیر زمان‌بندی تولید و سوال ۱۹با بارعاملی ۰٫۶۴ کمترین تاثیر را دارد. در متغیر زمان حمل کالا سوال ۲۳ با بارعاملی ۰٫۷۲ بیشترین تاثیر و سوال ۲۴ با میزان ۰٫۶۲ بارعاملی کمترین تاثیر را دارد. در متغیر بسته‌بندی سوال ۲۹ با بارعاملی ۰٫۷۵ بیشترین تاثیر و سوال ۲۷ با بار عاملی ۰٫۶۷ کمترین تاثیر را دارد.

میزان تاثیر متغیرهای مکنون در متغیر زنجیره تامین به صورت زیر می‌باشد که در جدول زیر آمده است.
جدول ۴-۵۱ میزان تاثیر متغیر‌ها بر متغیر زنجیره تامین

تدارکات

انبار‌داری

انتقال

پردازش سفارشات

زمان‌بندی تولید

زمان حمل کالا

بسته بندی

زنجیره تامین

۰٫۴۷

۰٫۶۲

۰٫۷۲

۰٫۶۴

۰٫۷۸

۰٫۹۰

۰٫۷۷

میزان تاثیر تدارکات در زنجیره تامین ۰٫۴۷گزارش شده است و همین میزان برای تاثیر انبار‌داری بر زنجیره تامین مقدار ۰٫۶۲گزارش شده است. تاثیر انتقال بر زنجیره تامین ۰٫۷۲ و میزان تاثیر پردازش سفارشات بر زنجیره تامین ۰٫۶۴ و همین میزان برای متغیر زمان‌بندی تولید ۰٫۷۸ گزارش شده است. زمان حمل کالا به مقدار ۰٫۹۰ تاثیر بر زنجیره تامین داشته و بسته‌بندی نیز میزان تاثیر ۰٫۷۷ را بر زنجیره تامین دارا می‌باشد، که نشان میدهد تاثیر زمان حمل کالا بر زنجیره تامین بیشتر از همه متغیر‌ها دارای تاثیر بوده و تاثیر تدارکات بر زنجیره تامین کمترین تاثیر را دارد. البته این مقادر در گزارش مدل اولیه می‌باشد که نیاز به اصلاح دارد.
حال سوال اصلی اینجاست که تا چه مرحله‌ای باید اصلاح را ادامه داد؟ همان‌طور که در روش شناسی مدل معادلات ساختاری مطرح است محقق باید با بهره گرفتن از معنی داری مقدار تفاوت آماره کای اسکویر نسبت به اصلاح مدل و پیشبرد مراحل اقدام نماید. در این راستا از آزمون D2 که از روی مقدار کاهش کای اسکویر و تفاوت معنی داری آن قضاوت می‌کند استفاده شده است. بر اساس جدول بالا مشاهده می‌شود که مدل اولیه پس از شش مرحله اصلاح و در قالب مدل ششم به زیر بنای مناسب عاملی جهت استفاده در مدل ساختاری رسیده است؛ لذا انجام عملیات اصلاح که با آزاد نمودن مقدار کوواریانس های بین نشانگرها جهت دست‌یابی به بهترین ماتریس کوواریانس انجام شده است در مدل ششم متوقف شده است.
جدول ۴-۵۲ تفاوت مقادیر کای اسکویر در تعیین اثر بخشی اصلاح مدل اولیه اندازه گیری